12. OLAT

System nauczania na odległość OLAT (Online Learning and Training, http://www.olat.org/) został zaimplementowany dla potrzeb Portalu jako jego element składowy. Jest dostępny poprzez link znajdujący się w prawej kolumnie nawigacyjnej oznaczony ikoną . Dokonano polonizacji systemu i niezbędnych zmian w kodzie źródłowym typu open source oprogramowania w ramach praw określonych w licencji OLAT Software License (http://www.olat.org/public/download/license.html), co było możliwe ze względu na jego modularność oraz elastyczność dopasowania i rozszerzania architektury.

OLAT wspiera powszechne standardy e learningu, np. IMS Content Packaging, IMS QTI, SCORM, co czyni go otwartym systemem kategorii LMS. Repozytorium zasobów dydaktycznych, stanowiące rdzeń OLAT, zawiera kursy, testy i kwestionariusze tworzone wewnątrz systemu lub poza nim. Struktura kursu i procesu uczenia są zdefiniowane wewnątrz OLAT. Poprzez to posiada pewne cechy systemów CMS. Obecnie posiada on 5 obszarów funkcjonalnych: folder magazynujący, środowisko wykonawcze, produkcja, przestrzeń prywatna, przestrzeń publiczna (Rys. 1). Poza tymi obszarami i przypisanymi im funkcjami OLAT zarządza użytkownikami i ich prawami do zasobów dydaktycznych. Dostęp do OLAT jest kontrolowany poprzez proces rejestracji. Po rejestracji użytkownicy mają dostęp do własnego konta OLAT z ograniczonymi uprawnieniami. Uprawnienia autora mogą zostać potem nadane indywidualnie przez administratora. Również można nadawać inne ograniczone uprawnienia: uprawnienia do nauczania, do archiwizowania i do używania narzędzi do administrowania grupami. Dodatkowo istnieje możliwość dostępu do systemu OLAT jako gość. Zasoby edukacyjne udostępnione dla gości są widoczne bez potrzeby rejestracji. Użytkownicy mogą skorzystać z mechanizmów grup kursowych i pozakursowych, które dostarczają narzędzi do współpracy, a także są elementem reglamentacji praw dostępu do zasobów.

Rys. 1: Obszary funkcjonalności OLAT

Narzędzia dostępne w OLAT pozwalają tworzyć prosty kurs oraz to, co powinien zawierać: materiał edukacyjny dostosowany do użytku w sieci, test do kontrolowania postępów kursantów, forum i ankiety. Poniżej zostały opisane poszczególne etapy tego procesu.

Krok pierwszy został zilustrowany na Rys. 2:

1. Zaloguj się do OLAT jako użytkownik z prawami autorskimi (jesteś teraz w przestrzeni prywatnej).
2. Wybierz zasoby edukacyjne w menu.
3. Kliknij na Test w okienku Utwórz, wprowadź przynajmniej Tytuł i Opis przed zapisem (twój test jest teraz zapisany w zasobach edukacyjnych, lecz jeszcze bez pytań i odpowiedzi).
4. Uruchom edytor.
5. Utwórz test organizując go za pomocą sekcji. Do tych sekcji możesz potem dodać przygotowane pytania i odpowiedzi.
6. Zamknij edytor (struktura testu, pytania i odpowiedzi są teraz zapisane w zasobach edukacyjnych).

W celu umożliwienia ponownego wykorzystania stworzonego testu w innym systemie LMS wykorzystywany jest zapis w standaryzowanym formacie e-learningu IMS-QTI (w wersji 1.2).

Rys. 2: Tworzenie testów i ankiet OLAT

Proste treści dydaktyczne można wprowadzić w OLAT bezpośrednio w prostym edytorze WYSIWYG, jednak jego ubogie możliwości w zakresie CMS nie pozwalają na tworzenie złożonych materiałów zawierających animacje Flash, JavaScript, obrazki i filmy. Te muszą być przygotowane na zewnątrz systemu a plik z zapisaną treścią w formacie IMS-CP lub SCORM (plik ZIP) należy importować wg poniższej procedury (Rys. 3):

1. Zaloguj się do OLAT jako użytkownik z prawami autorskimi (jesteś teraz w przestrzeni prywatnej).
2. Wybierz zasoby edukacyjne w menu.
3. Kliknij na Zawartość-edukacyjną-CP lub Zawartość-edukacyjną-SCORM.
4. Kliknij Przekaż plik w części Wybierz plik z twojego PC, odszukaj plik z zapisaną treścią na swoim komputerze i kliknij Zapisz.
5. Poczekaj, aż plik zostanie pobrany. Wpisz przynajmniej tytuł i opis i kliknij Zapisz.

Tak przygotowany materiał edukacyjny jest gotowy do użycia w kursie.

Rys. 3: Tworzenie materiałów edukacyjnych OLAT

Tworzenie kursu składa się z następujących etapów (Rys. 4):

1. Zaloguj się do OLAT jako użytkownik z prawami autorskimi (jesteś teraz w przestrzeni prywatnej).
2. Wybierz Zasoby edukacyjne w menu.
3. Kliknij Kurs w okienku Dodaj, wprowadź przynajmniej tytuł i opis i kliknij Zapisz (twój kurs jest teraz zapisany jako szkielet kursu w zasobach edukacyjnych).
4. Uruchom edytor kursu.
5. Wybierz elementy kursu, skonfiguruj je by umieścić je wszystkie w kursie.
6. Zamknij edytor (spowoduje to zapisanie kursu w zasobach edukacyjnych).

Kurs jest już gotowy i może być przedstawiony uczestnikom.

Rys. 4: Tworzenie kursu OLAT

Otwarcie kursu dla uczniów (Rys. 5) odbywa się poprzez dwustopniowy mechanizm publikacji:

1. Kurs musi być otwarty w zasobach edukacyjnych dla tych użytkowników, których sobie życzy autor. W zasobach edukacyjnych dostęp jest definiowany dla każdego wpisu. Po stworzeniu nowego kursu tylko właściciel i inni współtwórcy posiadają prawo otwarcia tego kursu dla innych użytkowników. W momencie wybrania opcję wszyscy zarejestrowani użytkownicy dla tego kursu, użytkownicy będą mogli w nim uczestniczyć (krok 4, A-D).
2. Każdy element kursu musi być opublikowany w Narzędzia edytowania: by uczynić te elementy dostępnymi i widocznymi dla użytkowników muszą zostać otwarte w edytorze kursu oraz muszą zostać opublikowane. Późniejsza modyfikacja kursu lub jego pojedynczego elementu wymaga jego ponownej publikacji (krok 4, E-H).

Podsumowując, można powiedzieć, że kurs musi zostać otwarty w zasobach edukacyjnych dla wybranych przez autora użytkowników, podczas gdy oddzielne elementy kursu muszą zostać opublikowane w Narzędzia edytowania. Ten dwustopniowy mechanizm publikacji umożliwia pracę nad kursem podczas jego trwania bez wiedzy uczestników kursu o tym fakcie. Dopiero publikacja dalszych elementów kursu udostępnia je uczestnikom.

Rys. 5: Otwarcie kursu OLAT dla uczniów

1. Zaloguj się do OLAT jako użytkownik z prawami autorskimi (jesteś teraz w przestrzeni prywatnej).
2. Wybierz Zasoby edukacyjne w menu.
3. Wybierz Moje wpisy w menu, odszukaj twój kurs, kliknij Wybierz a potem modyfikuj.
4. Wybierz jakim użytkownikom chcesz udostępnić kurs w opcji Dostęp mają i zapisz ustawienia.
5. Uruchom edytor kursu.
6. Kliknij Publikuj w okienku Narzędzia edytowania i wybierz elementy kursu do opublikowania.
7. Potwierdź wybór przez kliknięcie na Publikuj i potem OK.
8. Zamknij edytor kursu – jest on dostępny dla uczestników.

Interfejs studenta pozwala na uczestniczenie w opublikowanym kursie (patrz kroki 3 i 4) zawierającym materiały edukacyjne przygotowane w krokach 1 i 2. W przypadku pracy grupowej, opcje Zarządzania grupą są dostępne dla uczestników.

Jako administrator, autor kursu ma dostęp do:

• interfejsu użytkownika,
• zarządzania grupą (administracja uczestnikami i grupami),
• zarządzania prawami (przyznawanie odpowiednich praw dotyczących zarządzania grupami, archiwizowania danych, edytora kursu i narzędzi oceny),
• archiwizacji danych,
• narzędzia oceny (służącego do oceniania kursantów).

Po wyborze nauczycieli lub opiekunów i przyporządkowano im grupy, opiekunowie ci mają możliwość zarządzania swoimi grupami i oceny uczestników.

Piąty krok dla uczestników kursu (Rys. 6):

1. Zaloguj się jako użytkownik.
2. Wybierz zasoby edukacyjne w menu.
3. Wybierz Kursy lub Katalog w menu i odszukaj swój kurs.
4. Wybierz ten kurs.
5. Uczestnicz w nim.

Rys. 6: Uczestnik kursu: odbywanie kursu (uczenie się)

1. Zaloguj się do OLAT jako użytkownik z prawami autorskimi (jesteś teraz w przestrzeni prywatnej).
2. Wybierz Zasoby edukacyjne w menu.
3. Wybierz Moje wpisy w menu i odszukaj swój kurs.
4. Wybierz ten kurs.
5. Zarządzaj nim.

Rys. 7: Administrator kursu: prowadzenie kursu (nauczanie)

Zakładając, że został wybrany nauczyciel lub opiekun grupy, piąty krok dla nauczyciela lub opiekuna (Rys. 8) jest następujący:

1. Zaloguj się do OLAT jako użytkownik (jesteś teraz w przestrzeni prywatnej).
2. Wybierz Zasoby edukacyjne w menu.
3. Wybierz Kursy lub Katalog w menu i odszukaj swój kurs.
4. Wybierz ten kurs.
5. Zarządzaj swoją grupą podczas kursu.

Rys. 8: Opiekun grupy: prowadzenie kursu (nauczanie)

W systemie OLAT kurs stanowi centralną element edukacyjny. Dzięki wbudowanemu edytorowi możemy w prosty sposób przygotować krótkie seminarium na określony temat jak i bardzo rozbudowaną strukturę szkoleń.

Poza elastycznym systemem kursów OLAT oferuje szereg – niezależnych od kursów oraz częściowo wiążących się z kursami - funkcji zarządzania, np. ogólne zarządzanie materiałami dydaktycznymi włączając w to katalogowanie i edycję testów, kwestionariuszy czy kursów. Pozostałymi istotnymi aspektami OLAT są:

• wsparcie dla prac grupowych poprzez narzędzia typu forum dyskusyjne, chat, archiwa dokumentów,
• swoboda używania modułów kursów,
• komunikacja poprzez email i RSS,
• prosty i personalizowany interfejs graficzny,
• obsługa wielu języków (obecnie niemieckiego, francuskiego, włoskiego, angielskiego, polskiego, czeskiego, hiszpańskiego, niderlandzkiego),
• możliwość połączenia z zewnętrznymi systemami informatycznymi.

Zakładamy, że posiadasz status autora oraz masz przygotowaną zawartość edukacyjną stanowiącą treść teoretyczną Twojego kursu.

1. Kliknij Zasoby edukacyjne z menu u góry strony.
2. W dolnej zakładce po prawej zatytułowanej Utwórz kliknij Kurs.
3. Wprowadź nazwę kursu oraz jego opis. Staraj się aby wprowadzone dane jak najlepiej opisywały zawartość kursu.
4. Określ dostępność dla innych: pamiętaj, że aby zwykli użytkownicy portalu mieli możliwość uczestniczenia w kursie musisz mu nadać prawa WAU.
5. Na pytanie czy chcesz uruchomić edytor kursu odpowiedz twierdząco.
6. Dodajmy zawartość edukacyjną (typu CP lub SCORM).
7. Po kliknięciu pożądanej opcji pojawi się drzewiaste menu. Tutaj należy wybrać miejsce w które wstawimy przygotowaną zawartość edukacyjną. Następnie klikamy Wstaw element kursu.
8. Po lewej stronie pojawi się ikona zawartości edukacyjnej. Teraz należy zdefiniować jej właściwości. Widoczność możemy ustalić ze względy na przynależność do grupy edukacyjnych i/lub czas i/lub wyników z poprzednich testów. Pamiętaj aby zapisać zmiany. Nieco niżej możesz również określić wiadomość jaką zobaczą osoby niepowołane. Identyczne opcje znajdziesz w zakładce Dostęp. Najważniejszym punktem przygotowywania zawartość edukacyjnej kursu jest dodanie fizycznego pliku zawierającego odpowiednia dane (w formacie CP lub SCORM).
9. Aby dany element kursu stał się dostępny należy go opublikować. Kliknij Publikuj z górnej zakładki po prawej stronie. Zaznacz teraz wszystkie elementu, które chcesz opublikować. Kliknij przycisk Publikuj, potwierdź swoje intencje i gotowe.

1. Z widoku Zasobów edukacyjnych kliknij Test w dolnej zakładce po prawej stronie.
2. Wprowadź nazwę testu oraz jego opis. Staraj się aby wprowadzone dane jak najlepiej opisywały tematykę testu i kliknij Zapisz.
3. Potwierdź chęć uruchomienia edytora.
4. Teraz masz możliwość ustawienia podstawowych parametrów testu:
   1. limit czasu trwania testu,
   2. reakcje rozwiązania testu. Przygotowując test sprawdzający zaznacz Nie we wszystkich podpunktach. Jeśli tworzysz test do samooceny, tak by uczniowie mieli wgląd w odpowiedzi zaznacz odpowiedzi według własnego uznania,
   3. określ wynik wymagany do zaliczenia.
5. Po wypełnieniu tego formularza wybierz z menu po lewej stronie Nowa sekcja. Testy dzielone są na sekcje, których może być dowolna ilość. Możesz tworzyć sekcje w zależności od typu pytań, tematyki czy trudności. Test automatycznie startuje z jedną główną i za razem pustą sekcją:
   1. wprowadź nazwę sekcji oraz opis,
   2. określ limit czasu dla sekcji, ilość pytań i kolejność.
6. Pamiętaj o zapisywaniu zmian.
7. Po prawej stronie w menu Dodaj masz do wyboru cztery rodzaje pytań. Dodając każde z nich edytuje się podobnie. Najpierw należy określić podstawowe właściwości pytania, następnie w zakładce Pytanie/odpowiedzi wprowadzić pytanie i poprawną odpowiedź oraz punktację. Dalej możesz wprowadzić ewentualne reakcje na poprawne i nie odpowiedzi:
   1. wybór pojedynczy – jedno pytanie, do wyboru spośród kilku jedna poprawna odpowiedź,
   2. wybór wielokrotny – jedno pytanie, wiele poprawnych odpowiedzi do wyboru,
   3. kprim – jedno pytanie wiele odpowiedzi, dla każdej z nich należy określi jej wartość logiczną,
   4. tekst luki – wprowadzamy fragment tekstu, wprowadzamy lukę określając poprawną odpowiedź, a następnie kolejne fragmenty teksu.
8. Mając gotowy tekst klikam Zamknij/zapisz i potwierdzamy intencje.
9. Wejdź w edycję naszego kursu (Zasoby edukacyjne / Kursy / Nasz Kurs / Edytor kursu).
10. Wybierz z zakładki Wstaw elementy kursu element Test.
11. Określ położenie testu w strukturze kursu.
12. Zatwierdź wybór
13. Wprowadź nazwę testu oraz jego opis. Staraj się aby wprowadzone dane jak najlepiej opisywały tematykę testu i kliknij Zapisz.
14. Określamy parametry widoczności i dostępności podobnie jak dla zawartości edukacyjnej.
15. W zakładce Konfiguracja testu kliknij przycisk Wybierz plik.
16. Zobaczysz listę wszystkich swoich testów, kliknij Wybierz test w linijce zawierającej pożądany test.
17. Możesz dodatkowo określić podstawowe parametry testu i zapisz zmiany.
18. Pamiętaj o procedurze publikacji elementów kursu.